Готовый набор · C1 · 12 карточек · около 12 минут
Климат және орнықты даму
Лексика C1 для обсуждения климатической политики, декарбонизации и защиты экосистем.
Автор: Cards2All. Обновлено: 2026-08-03.
Термины и определения
1. төмен көміртекті даму
низкоуглеродное развитие
Пример: Төмен көміртекті даму экономикалық өсімнің табиғи ресурстарды шамадан тыс тұтынуға тәуелділігін азайтуды көздейді. — Низкоуглеродное развитие предполагает снижение зависимости экономического роста от чрезмерного потребления природных ресурсов.
Примечание: Транслитерация: tömen kömirtekti damu. Көміртек + -ті образует относительное прилагательное «углеродный».
2. экономиканы көміртексіздендіру
декарбонизировать экономику
Пример: Экономиканы көміртексіздендіру өндірісті жаңғыртуды ғана емес, тұтыну әдеттерін өзгертуді де талап етеді. — Декарбонизация экономики требует не только модернизации производства, но и изменения потребительских привычек.
Примечание: Транслитерация: ekonomikany kömirteksizdendiru. Экономиканы — винительный падеж; словообразование: көміртек + -сіз + -дендір + -у.
3. климаттың өзгеруіне бейімделу
адаптироваться к изменению климата
Пример: Диқандар климаттың өзгеруіне бейімделу үшін құрғақшылыққа төзімді дақылдарға көшіп жатыр. — Фермеры переходят на засухоустойчивые культуры, чтобы адаптироваться к изменению климата.
Примечание: Транслитерация: klimattyñ özgeruine beiimdelu. Управление: -ға/-ге бейімделу; өзгеруіне — притяжательная форма с дательным падежом.
4. парниктік газдар шығарындыларын қысқарту
сократить выбросы парниковых газов
Пример: Кәсіпорын парниктік газдар шығарындыларын қысқарту үшін энергия тиімділігін арттырып, таза технологияларды енгізді. — Предприятие повысило энергоэффективность и внедрило чистые технологии, чтобы сократить выбросы парниковых газов.
Примечание: Транслитерация: parniktik gazdar şyğaryndylaryn qysqartu. Шығарындыларын — притяжательная форма во винительном падеже.
5. көміртегі бейтараптығына қол жеткізу
достичь углеродной нейтральности
Пример: Көміртегі бейтараптығына қол жеткізу үшін шығарындыларды азайтып қана қоймай, көміртекті сіңіру көлемін де ұлғайту қажет. — Чтобы достичь углеродной нейтральности, нужно не только сократить выбросы, но и увеличить объём поглощения углерода.
Примечание: Транслитерация: kömirtegi beitaraptyğyna qol jetkizu. Управление: мақсатқа қол жеткізу — «достичь цели» с дательным падежом.
6. жаңартылатын энергия көздерінің үлесін ұлғайту
увеличить долю возобновляемых источников энергии
Пример: Жаңартылатын энергия көздерінің үлесін ұлғайту үшін электр желісінің икемділігін арттырып, энергияны жинақтау жүйелерін дамыту керек. — Чтобы увеличить долю возобновляемых источников энергии, нужно повысить гибкость электросети и развивать системы накопления энергии.
Примечание: Транслитерация: jañartylatyn energiia közderiniñ ülesin ulğaitu. Көздерінің үлесін — генитивная конструкция с винительным падежом у определяемого слова.
7. климаттық тәуекелдерді ескеру
учитывать климатические риски
Пример: Инфрақұрылым жобалары климаттық тәуекелдерді ескермесе, болашақтағы жөндеу шығындары күрт өсуі мүмкін. — Если инфраструктурные проекты не учитывают климатические риски, будущие расходы на ремонт могут резко вырасти.
Примечание: Транслитерация: klimattyq täuekelderdi eskeru. Ескеру требует винительного падежа; -месе образует отрицательное условие.
8. табиғи ресурстарды орнықты пайдалану
устойчиво использовать природные ресурсы
Пример: Табиғи ресурстарды орнықты пайдалану қазіргі қажеттіліктерді өтей отырып, болашақ ұрпақтың мүмкіндіктерін шектемеуге тиіс. — Устойчивое использование природных ресурсов должно удовлетворять нынешние потребности, не ограничивая возможности будущих поколений.
Примечание: Транслитерация: tabiği resurstardy ornyqty paidalanu. Конструкция -а/-е отырып передаёт сопутствующее действие; -уға тиіс — обязанность.
9. биоәртүрліліктің жоғалуын тежеу
сдержать утрату биоразнообразия
Пример: Қорғалатын аумақтарды кеңейту және мекендеу орындарын қалпына келтіру биоәртүрліліктің жоғалуын тежеуге көмектеседі. — Расширение охраняемых территорий и восстановление мест обитания помогают сдержать утрату биоразнообразия.
Примечание: Транслитерация: bioärtürliliktiñ joğaluyn tejeu. Жоғалуын — притяжательная форма в винительном падеже после генитива биоәртүрліліктің.
10. табиғи экожүйелерді қалпына келтіру
восстановить природные экосистемы
Пример: Табиғи экожүйелерді қалпына келтіру кезінде жергілікті түрлерге басымдық берілуі керек. — При восстановлении природных экосистем следует отдавать приоритет местным видам.
Примечание: Транслитерация: tabiği ekojüielerdi qalpyna keltiru. Қалпына келтіру — устойчивое сочетание «восстановить»; түрлерге басымдық беру требует дательного падежа.
11. су тапшылығының алдын алу
предотвратить дефицит воды
Пример: Су тапшылығының алдын алу үшін суды есепке алуды цифрландырып, құбыр желілеріндегі ысырапты азайту қажет. — Для предотвращения дефицита воды необходимо цифровизировать учёт воды и сократить потери в трубопроводных сетях.
Примечание: Транслитерация: su tapşylyğynyñ aldyn alu. Управление: бір нәрсенің алдын алу — «предотвратить что-либо» с родительным падежом.
12. қалдықтарды қайта өңдеу және қайта пайдалану
переработка и повторное использование отходов
Пример: Қалдықтарды қайта өңдеу және қайта пайдалану бастапқы шикізатқа деген сұранысты төмендетеді. — Переработка и повторное использование отходов снижают спрос на первичное сырьё.
Примечание: Транслитерация: qaldyqtardy qaita öñdeu jäne qaita paidalanu. Оба действия относятся к объекту қалдықтарды; -ға деген сұраныс — устойчивое управление «спрос на».