Готовый набор · C2 · 12 карточек · около 12 минут
Құқықтық нормаларды түсіндіру
Лексика C2 для точного толкования правовых норм, анализа пробелов и применения конституционных критериев.
Автор: Cards2All. Обновлено: 2026-08-03.
Термины и определения
1. нормативтік құқықтық актіге ресми түсіндірме беру
дать официальное толкование нормативному правовому акту
Пример: Ереже әркелкі қолданылғандықтан, уәкілетті орган нормативтік құқықтық актіге ресми түсіндірме берді. — Поскольку положение применялось неодинаково, уполномоченный орган дал официальное толкование нормативному правовому акту.
Примечание: Транслитерация: normativtik quqyqtyq aktige resmi tüsindirme beru. Управление: актіге түсіндірме беру — зависимое слово стоит в дательном падеже; официально-правовой регистр.
2. норманың мәні мен мазмұнын ашу
раскрыть смысл и содержание нормы
Пример: Қорытындыда сот даулы норманың мәні мен мазмұнын оның қабылдану мақсатына сүйеніп ашты. — В заключении суд раскрыл смысл и содержание спорной нормы, опираясь на цель её принятия.
Примечание: Транслитерация: normanyñ mäni men mazmunyn aşu. Мәні мен мазмұнын — однородные притяжательные формы, общий показатель винительного падежа стоит у последнего слова; высокий аналитический регистр.
3. сөзбе-сөз түсіндіру
буквальное толкование
Пример: Сөзбе-сөз түсіндіру кезінде заңда орныққан арнайы мағына күнделікті қолданыстан басым болуы мүмкін. — При буквальном толковании закреплённое в законе специальное значение может иметь приоритет над бытовым употреблением.
Примечание: Транслитерация: sözbe-söz tüsindiru. Сөзбе-сөз пишется через дефис и выступает обстоятельством образа действия; термин официального и академического регистра.
4. норманы жүйелі түрде түсіндіру
толковать норму системно
Пример: Сот норманы жүйелі түрде түсіндіріп, оны сол тараудың өзге баптарымен салыстырды. — Суд истолковал норму системно, сопоставив её с другими статьями той же главы.
Примечание: Транслитерация: normany jüieli türde tüsindiru. Норманы — винительный падеж при түсіндіру; жүйелі түрде — наречное сочетание «системно».
5. Конституцияға барынша сай нұсқаны таңдау
выбрать вариант, наиболее соответствующий Конституции
Пример: Егер ереже бірнеше мағынаға жол берсе, орган Конституцияға барынша сай нұсқаны таңдауға тиіс. — Если положение допускает несколько значений, орган должен выбрать вариант, наиболее соответствующий Конституции.
Примечание: Транслитерация: Konstitutsiiağa barynşa sai nusqany tañdau. Сай требует дательного падежа: Конституцияға сай; -уға тиіс выражает нормативную обязанность.
6. құқықтық айқындық талабын сақтау
соблюдать требование правовой определённости
Пример: Құқықтық айқындық талабын сақтау үшін заң шығарушы субъектілердің құрамын және ерекшеліктің шегін нақтылады. — Чтобы соблюсти требование правовой определённости, законодатель уточнил круг субъектов и пределы исключения.
Примечание: Транслитерация: quqyqtyq aiqyndyq talabyn saqtau. Талабын — притяжательная форма в винительном падеже; устойчивое сочетание формально-правового регистра.
7. құқықтық реттеудегі олқылықты анықтау
выявить пробел в правовом регулировании
Пример: Сарапшы құқықтық реттеудегі олқылықты анықтап, оны түсіндірме арқылы толықтыруға болмайтынын ескертті. — Эксперт выявил пробел в правовом регулировании и предупредил, что его нельзя восполнять посредством толкования.
Примечание: Транслитерация: quqyqtyq retteudegi olqylyqty anyqtau. -дегі образует определение со значением «в сфере»; олқылықты — винительный падеж.
8. заң ұқсастығын қолдану
применить аналогию закона
Пример: Тікелей норма болмағандықтан, сот ұқсас қатынасты реттейтін заң нормасын айқындап, заң ұқсастығын қолданды. — Поскольку прямой нормы не было, суд определил норму закона, регулирующую сходное отношение, и применил аналогию закона.
Примечание: Транслитерация: zañ uqsastyğyn qoldanu. Ұқсастығын — притяжательная форма в винительном падеже; термин применяют, когда есть норма о сходном отношении.
9. құқық ұқсастығын қолдану
применить аналогию права
Пример: Заң ұқсастығын қолдану мүмкін болмағанда, тараптардың міндеттері жалпы қағидаттарға сүйене отырып, құқық ұқсастығы негізінде айқындалды. — Когда применить аналогию закона оказалось невозможно, обязанности сторон определили на основе аналогии права, исходя из общих принципов.
Примечание: Транслитерация: quqyq uqsastyğyn qoldanu. Құқық ұқсастығы через пробел — официальный термин; -ғанда обозначает условно-временное обстоятельство.
10. жоғары заңдық күші бар нормаға басымдық беру
отдать приоритет норме большей юридической силы
Пример: Екі акт қайшы келгенде, сот жоғары заңдық күші бар нормаға басымдық берді. — При противоречии двух актов суд отдал приоритет норме большей юридической силы.
Примечание: Транслитерация: joğary zañdyq küşi bar normağa basymdyq beru. Басымдық беру требует дательного падежа: нормаға басымдық беру; официальный регистр.
11. құқық қолдану практикасын ескеру
учитывать правоприменительную практику
Пример: Даулы ереженің нақты ықпалын бағалау үшін Конституциялық Сот құқық қолдану практикасын ескерді. — Чтобы оценить фактическое воздействие спорного положения, Конституционный суд учёл правоприменительную практику.
Примечание: Транслитерация: quqyq qoldanu praktikasyn eskeru. Практикасын — притяжательная форма в винительном падеже; құқық қолдану пишется раздельно.
12. шектеудің мөлшерлестігін бағалау
оценить соразмерность ограничения
Пример: Сот шектеудің мөлшерлестігін бағалап, мақсатқа құқықтарды азырақ шектейтін құралмен жетуге болатынын анықтады. — Суд оценил соразмерность ограничения и установил, что цели можно достичь средством, в меньшей степени ограничивающим права.
Примечание: Транслитерация: şekteudiñ mölşerlestigin bağalau. Родительно-притяжательная конструкция: шектеудің мөлшерлестігін; термин высокого официально-правового регистра.