Термины и определения
1. сатып алу фактісін құжатпен растау
подтвердить документом факт покупки
Пример: Қағаз чекті таба алмаған тұтынушы банк шотынан алынған үзінді көшірме мен электрондық чекті ұсынып, сатып алу фактісін растады. — Не найдя бумажный чек, покупатель представил выписку с банковского счёта и электронный чек, подтвердив факт покупки.
Примечание: Сатып алу фактісін — тәуелдік жалғауының үшінші жағы мен табыс септігіндегі тіркес; растау нені? — фактісін, немен? — құжатпен. Құжат сөзінің соңғы дыбысы қатаң болғандықтан көмектес септігінің -пен нұсқасы жалғанады. Банк шотынан алынған үзінді көшірме мен электрондық төлем құжаты сатып алуды дәлелдеуге көмектесуі мүмкін, бірақ банк түбіртегі заңнамада фискалдық чек міндетті болған жағдайда оны автоматты түрде алмастырмайды. Бейтарап-ресми регистр.
2. тауардағы кемшілікті нақты сипаттау
точно описать недостаток товара
Пример: Наразылықта сатып алушы құлаққаптың сол жақ бөлігі қуатталмайтынын және ақау алғаш қашан байқалғанын нақты сипаттады. — В претензии покупатель точно описал, что левая часть наушников не заряжается, и указал, когда неисправность проявилась впервые.
Примечание: Тауардағы — жатыс септік арқылы жасалған анықтауыш, кемшілікті — табыс септік. Кемшілік сөзінің соңғы буыны жіңішке әрі соңғы дыбысы қатаң болғандықтан -ті нұсқасы жалғанады. Сипаттау нені? — кемшілікті. Нақты сипаттауда ақаудың белгісі, пайда болған кезі және пайдалану жағдайы ажыратылады; ресми-іскери регистр.
3. сапалы тауарды басқа өлшемдегі ұқсас тауарға айырбастау
обменять качественный товар на аналогичный товар другого размера
Пример: Күртеше пайдаланылмаған әрі заттаңбалары сақталғандықтан, сатып алушы оны басқа өлшемдегі ұқсас тауарға айырбастауды сұрады. — Поскольку куртку не носили и ярлыки сохранились, покупатель попросил обменять её на аналогичный товар другого размера.
Примечание: Айырбастау нені? — сапалы тауарды; неге? — басқа өлшемдегі ұқсас тауарға. Тауар сөзінің соңғы буыны жуан болғандықтан -ды және -ға нұсқалары жалғанады. Сапалы тауар бұл жерде «тиісті сападағы тауар» ұғымын ықшамдап береді. Айырбастау шарты тауар түрі мен қолданыстағы талаптарға байланысты; бейтарап-ресми регистр.
4. ақауы бар тауарды жаңасына ауыстыруды талап ету
потребовать заменить товар с дефектом на новый
Пример: Шаңсорғыштың қозғалтқышы бірінші аптада істен шыққан соң, тұтынушы ақауы бар тауарды жаңасына ауыстыруды талап етті. — Когда двигатель пылесоса вышел из строя в первую неделю, потребитель потребовал заменить товар с дефектом на новый.
Примечание: Ақауы бар — заттың күйін білдіретін анықтауыш; ауыстыруды — табыс септігіндегі қимыл атауы. Ауыстыру сөзінің соңғы буыны жуан болғандықтан -ды нұсқасы жалғанады. Талап ету нені? — тауарды ауыстыруды. Жаңасына сөзі жаңа тауарға деген бағытты білдіреді; ресми-іскери регистр.
5. сатып алу бағасын мөлшерлес кемітуді талап ету
потребовать соразмерно уменьшить покупную цену
Пример: Үстелдің бетіндегі сызат пайдалануға кедергі келтірмегенімен, оның құнын төмендеткендіктен, сатып алушы сатып алу бағасын мөлшерлес кемітуді талап етті. — Хотя царапина на столешнице не мешала пользоваться столом, она снизила его стоимость, поэтому покупатель потребовал соразмерно уменьшить покупную цену.
Примечание: Сатып алу бағасын — табыс септігіндегі тіркес; мөлшерлес — кеміту дәрежесінің залалға сай болуын білдіретін үстеулік қолданыс. Кеміту сөзінің соңғы буыны жіңішке болғандықтан кемітуді тұлғасында -ді нұсқасы жалғанады. Талап ету нені? — бағаны кемітуді. Бұл — заңи және ресми-іскери тіркес.
6. тауардың кемшілігін өтеусіз жоюды талап ету
потребовать безвозмездно устранить недостаток товара
Пример: Кофе машинасы қысымды жоғалта берген соң, иесі сервис орталығынан тауардың кемшілігін өтеусіз жоюды талап етті. — Поскольку кофемашина постоянно теряла давление, владелец потребовал от сервисного центра бесплатно устранить недостаток товара.
Примечание: Тауардың кемшілігін — ілік септік пен тәуелдік жалғауы арқылы жасалған тіркес, соңғы сөз табыс септігінде тұр. Жуан буынды тауар сөзіне -дың жалғанады. Кемшілік + -і + -н тұлғасында дауыстыдан басталған тәуелдік жалғауының алдында түбір соңындағы к дыбысы г-ге алмасады: кемшілік → кемшілігі → кемшілігін. Өтеусіз — ресми тілдегі «ақы алмай» мағынасы; талап ету нені? — кемшілікті жоюды. Ресми-іскери регистр.
7. ақауды жоюға жұмсаған шығынды өтетуді талап ету
потребовать возместить расходы на устранение дефекта
Пример: Сатушы мәселені шешпеген соң, сатып алушы жөндеу шеберханасының түбіртегін тіркеп, ақауды жоюға жұмсаған шығынын өтетуді талап етті. — После того как продавец не решил проблему, покупатель приложил квитанцию мастерской и потребовал возместить свои расходы на устранение дефекта.
Примечание: Ақауды жоюға — мақсат мәніндегі барыс септік, шығынын — тәуелдік жалғауының үшінші жағы мен табыс септігі. Жою сөзінің соңғы буыны жуан болғандықтан -ға, шығын сөзіне -ы жалғанады. Өтету біреуге шығынды төлетуді білдіреді: кімнен нені өтету? — сатушыдан шығынды. Ресми-іскери регистр.
8. кепілдік мерзімінің басталу күнін нақтылау
уточнить дату начала гарантийного срока
Пример: Кір жуғыш машина тапсырыс берілгеннен бір апта кейін жеткізілгендіктен, сатып алушы кепілдік мерзімінің басталу күнін нақтылады. — Поскольку стиральную машину доставили через неделю после заказа, покупатель уточнил дату начала гарантийного срока.
Примечание: Кепілдік мерзімінің басталу күні — ілік септік пен тәуелдік жалғауы арқылы құрылған тізбек; нақтылау нені? — күнін. Мерзім сөзінің соңғы буыны жіңішке болғандықтан -і және -нің, күн сөзіне -і жалғанады. Жеткізу мен сатып алу күні сәйкес келмесе, мерзімнің қай күннен есептелетінін бөлек сұраған дұрыс; ресми-іскери регистр.
9. тауар сапасын тексеруге және сараптамаға қатысу
участвовать в проверке качества товара и экспертизе
Пример: Телефон сараптамаға жіберілгенде, тұтынушы тауар сапасын тексеруге қатысу үшін тексерудің уақыты мен орнын хабарлауды сұрады. — Когда телефон направили на экспертизу, потребитель попросил сообщить время и место проверки, чтобы участвовать в проверке качества товара.
Примечание: Қатысу неге? — тексеруге және сараптамаға; екі бірыңғай толықтауыш та барыс септігінде тұр. Үндестікке сай жіңішке тексеру сөзіне -ге, жуан сараптама сөзіне -ға жалғанады. Тауар сапасы тіркесінде сапасы — тәуелдік жалғауының үшінші жағында. Ресми-іскери регистр; қатысу тексеру қорытындысын алдын ала мойындау дегенді білдірмейді.
10. шартты бұзып, төленген ақшаны қайтаруды талап ету
потребовать расторгнуть договор и вернуть уплаченные деньги
Пример: Етіктің табаны алғашқы күні ажырап кеткен соң, сатып алушы шартты бұзып, төленген ақшаны қайтаруды талап етті. — Когда подошва ботинка отклеилась в первый же день, покупатель потребовал расторгнуть договор и вернуть уплаченные деньги.
Примечание: Шартты — табыс септік, бұзып — негізгі талапқа қатарлас әрекетті жалғайтын көсемше. Шарт сөзінің соңғы дыбысы қатаң, буыны жуан болғандықтан -ты нұсқасы жалғанады; қайтару сөзіне жуан -ды жалғанады. Талап ету нені? — төленген ақшаны қайтаруды. Бұл тіркес айырбастаудан бас тартып, сатып алу қатынасын тоқтатуды білдіреді; ресми-іскери регистр.
11. сатушыға жазбаша наразылық жолдау
направить продавцу письменную претензию
Пример: Сатып алушы жазбаша наразылықта сатып алу күнін, анықталған кемшілікті және ақшаны қайтару талабын көрсетіп, оны сатушыға жолдады. — В письменной претензии покупатель указал дату покупки, обнаруженный недостаток и требование вернуть деньги, после чего направил её продавцу.
Примечание: Жолдау нені? — жазбаша наразылықты; кімге? — сатушыға. Наразылық сөзінің соңғы дыбысы қатаң, буыны жуан болғандықтан -ты, сатушы сөзіне жуан -ға жалғанады. Наразылық бұл контексте құқық бұзушылықты жою туралы сотқа дейінгі талапты білдіреді; күнделікті тілдегі шағым сөзі мағынасы жағынан кеңірек. Ресми-іскери регистр.
12. дәлелді жауап болмаса, уәкілетті органға жүгіну
при отсутствии мотивированного ответа обратиться в уполномоченный орган
Пример: Сатушы белгіленген мерзімде дәлелді жазбаша жауап бермеген соң, тұтынушы уәкілетті органның аумақтық департаментіне жүгінді. — Поскольку продавец не дал мотивированного письменного ответа в установленный срок, потребитель обратился в территориальный департамент уполномоченного органа.
Примечание: Болмаса — болымсыз шартты рай; жүгіну кімге? — уәкілетті органға, барыс септік. Орган сөзінің соңғы буыны жуан болғандықтан -ға, департамент сөзінің соңғы буыны жіңішке болғандықтан тәуелдік тұлғасында -і жалғанады. Дәлелді жауап уәж бен оны растайтын құжаттарға сүйенген жауапты білдіреді. Бұл — дауды сатушымен тікелей реттеу нәтиже бермегеннен кейінгі ресми қадам.